13 Element Nedir? Kimya İle Arası Zayıf Olanların Gözünden Bir Analiz
Kimya dersine girdiğinizde aklınıza gelen ilk şey nedir? Kimyasal formüller mi? Yoksa o gün de öğretmenin size “Hadi gel, elementleri ezberleyelim” dediği an mı? Benim için kimya demek, genellikle zorlanan bir insanın, kimyasal reaksiyonları anlamaya çalışırken sergilediği halet-i ruhiye anlamına gelir. Bunu anlatırken 13 element nedir, ne iş yapar, ona nasıl yaklaşmak gerekir? Hadi gelin, işin şaka tarafına bakalım, ama lafı fazla uzatmayalım.
13 Element: Kafada Bir Karışıklık
Bir gün kahve içerken, bir arkadaşım bana dönüp dedi ki: “13 element nedir ya?” Hem şaşırdım hem de kendimi fena hissettim çünkü bu kadar temel bir şey bile sorulabiliyordu! Tabii ben hemen çözüm önerdim: “Ne var ki bunda, demir, bakır, altın falan.” (Evet, kimyadan bu kadar anlamamın ardında sadece internette birkaç makale okuma geçmişim var.) Ama sonra düşündüm, belki de 13 element hakkında tam bir fikrim yoktu. Biraz daha derinleşmeli, konuyu biraz daha dikkatle ele almalıydım.
13 element aslında kimyada oldukça önemli bir şey. Başta, “Eminim herkes ‘Aa, evet, biliyorum!’ diyecek” diye düşündüm, ama sonra “Bir dakika, kimya ile aram zaten kötü. Benimle aynı durumda olan bir sürü insan olabilir” diye de iç sesimi dinledim. Sonuçta, herkesin kimyasal formüllerle flört etme isteği yok. Gerçekten, kimya deyince “Benim asıl ilgilendiğim şey karışım, çözelti falan” diyenler de var.
13 Element Nedir? Bunu Anlatırken Bir Kimya Öğretmeni Olabilirim
Gelin, önce temel bir açıklama yapalım. 13 element, kimyasal periyodik tablonun 13. sırasında yer alan bir grup elementtir. Bunlar, genellikle ‘Bor Grubu’ olarak bilinir. Yani, bunlar demek oluyor ki, aslında kimyanın hani biraz daha “takılmaya değer” grubu. Bu grup ne yapar? Elektron almakla, bağ kurmakla falan meşgul olurlar. Ama fazla derine inmeyelim, çünkü kimya dersinden bile bıkan biri olarak fazla abartmak istemem. Neyse, gelin bu 13 elementin neler olduğuna bakalım:
- Bor (B): Adı zaten biraz havalı. Bor, kimya dünyasının “büyük” ismi gibi. Herkes onunla tanışmak ister.
- Alüminyum (Al): Zaten gündelik hayatta sıkça karşılaşırsınız. Konserve kutusundan tutun da, araba jantlarına kadar her yerde bulunur.
- Galyum (Ga): Haa, burada biraz bilim kurgu havası var. Yavaşça eriyen bir metal olmasıyla ünlüdür. Sırf bu yüzden bile ilginçtir.
- İndiyum (In): “O ne ya?” diyenler olabilir. Kimyasal bileşiklerde önemli bir yer tutar. Yani çok tanıdık bir arkadaş değil ama kesinlikle işini yapar.
- Kalay (Sn): Evet, eski zamanlarda çok kullanılan ama şimdi biraz unutulmuş bir element. Düşünsenize, eski konservelerinizin dışı kalayla kaplanmış olabilir.
- Antimon (Sb): “Bunu kim okudu ya?” demeyin. Kendisini tarihsel olarak oldukça dikkatli bir şekilde kullanmışlar.
- Bizmut (Bi): Eğlenceli bir element. Rengarenk bir yapısı vardır ve çoğu zaman antikacılarda “Bunu ne yapıyorsunuz?” dediğinizde karşınıza çıkar.
Bu 13 Elementin Hayatımızdaki Yeri
Şimdi bir soruyla karşı karşıyayız: “Peki, bu 13 element bizim hayatımızda ne işimize yarar?” Benim gibi sıradan bir adam için pek fazla iş yapmazlar gibi görünüyor, ama aslında… Alüminyum her gün elimizde. Telefonlarımızda, bilgisayarlarımızda o var. Bor da hem teknolojide hem de cam üretiminde kullanılmakta. Yani aslında onlar her an bizimle ve biz hiç fark etmiyoruz. Demek ki, bu 13 elementin hayatımızda bir yeri var, ama biz bunu fark etmiyoruz. O an bir şeylerin farkında olmalısınız, bir de farkında olmamanın keyfini yaşamalısınız.
Bir gün, bir arkadaşım telefonunu şarja takarken bana dedi ki: “Hadi ya, bor ne kadar önemli bir elementmiş, bunu hiç düşünmemiştim.” Ama ne zaman kendimi buna odaklasam, aklıma şunlar geliyor: “Benim telefonumun şarjı bittiği anda, kimse bana elementleri anlatmasın.” Çoğu zaman, o kadar çok şeye takılıyoruz ki, bazen kimya bile bize ikinci planda kalabiliyor.
Sonuç Olarak: Kimyayı Bu Kadar Ciddiye Almamaya Ne Dersiniz?
13 element nedir, ne yapar diye sormak gayet doğal. Herkes kimya meraklısı olmak zorunda değil. Kimya da, bazen hayatta olduğu gibi, abartılmamalı. Ama bir yandan da hayatımıza girmiş olan bu elementlerin ve bilimsel bilgilerin farkında olmak, şaşırtıcı derecede faydalı olabilir. Çünkü hayat, sıradan görünen elementlerin bile bir araya gelip, çok daha büyük bir şeye dönüştüğü bir yer. Zaman zaman biz de bu elementler gibi bazen fark edilmeden, bazen de büyük işler başararak hayatımıza devam ederiz.
O yüzden bu yazıyı okuduktan sonra, kimse bana “13 element nedir?” diye sormasın. Eğer soran olursa, “Alüminyum mu, bor mu, yoksa benim her konuda fikir sahibi olmam mı?” diyerek ortamı terk edebilirim. Şaka şaka, aslında kimya dersini fazla kafaya takmamak lazım. Hayat, tıpkı bu 13 element gibi, beklenmedik bir şekilde bazen çok renkli olabilir.